شاید شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که بارها تصمیم گرفتهاند زبان انگلیسی را جدی یاد بگیرند، اما هزینه کلاسهای آموزشی یا محدودیت زمانی مانع این کار شده است. خبر خوب این است که در دنیای امروز، یادگیری خودخوان زبان انگلیسی نه تنها ممکن است، بلکه میتواند مؤثرتر از روشهای سنتی باشد. یادگیری زبان انگلیسی به طور خودآموز در سالهای اخیر طرفداران زیادی را جذب کرده که البته این محبوبیت بیدلیل نبوده و بسیاری از افراد از یادگیری خودآموز زبان انگلیسی نتیجه مطلوبی گرفتهاند.
اگر این سؤال برای شما هم پیش آمده که «چگونه بدون معلم و کلاس، انگلیسی را روان صحبت کنیم؟» جای درستی آمدهاید. در انگلیش آپگرید (English Upgrade) در این مقاله، یک نقشه راه عملی و گامبهگام برای یادگیری زبان انگلیسی به صورت خودآموز ارائه میدهیم. از تعیین هدف تا معرفی بهترین اپلیکیشنها، پادکستها و تکنیکهای تقویت مهارتها، همه چیز را پوشش خواهیم داد.
خیلی از زبانآموزان تصور میکنند که بدون حضور معلم، پیشرفت غیرممکن است. اما تجربه هزاران نفر ثابت کرده که با
انگیزه کافی و استفاده از منابع درست، خودآموزی زبان انگلیسی نه تنها ممکن است، بلکه مزایای ویژهای هم دارد.
برخی از فواید یادگیری زبان به صورت خودآموز :
- انعطافپذیری زمانی: خودتان تعیین میکنید چه ساعت و چه روزی درس بخوانید.
- صرفهجویی اقتصادی: نیازی به پرداخت شهریه کلاس و هزینه رفتوآمد نیست.
- شخصیسازی محتوا: روی مهارتها یا موضوعاتی که نیاز دارید تمرکز میکنید.
- سرعت دلخواه: بدون استرس رقابت با دیگران، با سرعت خودتان پیش میروید.
البته خودخوان زبان خواندن به معنای بیبرنامه بودن نیست. در ادامه، اصول طلایی یادگیری خودخوان زبان را برای
شما توضیح میدهیم.
قبل از اینکه کتاب بخرید یا اپلیکیشن نصب کنید، از خود بپرسید: «من انگلیسی را برای چه میخواهم؟» یادگیری
و مطالعه زبان انگلیسی دلایل متعدد و مختلفی دارد. افراد برای رسیدن به اهداف متفاوتی زبان انگلیسی را فرا
میگیرند. میتوان گفت امروزه موفقیت در اکثر رشتهها از مسیر یادگیری زبان انگلیسی میگذرد و همین موضوع دلیل
اصلی فراگیر شدن این زبان میباشد. برای درک بهتر هدف خودتان از یادگیری زبان انگلیسی، میتوانید مقاله «چرا
انگلیسی یاد بگیریم؟» را بخوانید. حال از خود بپرسید هدف شما از یادگیری زبان چیست؟
- آیا میخواهید فیلمهای انگلیسی را بدون زیرنویس ببینید؟
- قصد مهاجرت تحصیلی یا کاری دارید؟
- میخواهید در شرکتهای بینالمللی استخدام شوید؟
- یا صرفاً میخواهید در سفرهای خارجی راحتتر ارتباط برقرار کنید؟
وقتی پاسخ این سؤال را بدانید، مسیر یادگیری خودخوان زبان انگلیسی برایتان شفافتر میشود. برای مثال، اگر هدف
شما مکالمه روان است، باید زمان بیشتری را صرف اسپیکینگ و لیسنینگ کنید. اما اگر برای آزمون آیلتس درس
میخوانید، قطعاً نیاز به تمرین رایتینگ و گرامر پیشرفته دارید. بنابراین اولین قدم برای شروع یادگیری زبان
انگلیسی به طور خودآموز، یافتن دلیل یادگیری و هدف زبان خواندن است.
یکی از بزرگترین اشتباهات در یادگیری خودآموز زبان انگلیسی این است که افراد سطح مبتدی مستقیماً سراغ منابع
پیشرفته
میروند. این کار باعث دلسردی و رها کردن یادگیری میشود.
برای سنجش سطح خود میتوانید:
1. از آزمونهای تعیین سطح رایگان مثل کمبریج یا British
Council استفاده کنید.
2. چند ویدیوی آموزشی در یوتیوب با عناوین Beginner، Intermediate یا
Advanced ببینید و ببینید کدام را بهتر
متوجه میشوید.
3. کتابهای داستان سطوح مختلف را بررسی کنید؛ کتابی که حدود ۸۰٪ کلمات آن را بلدید، سطح مناسبی برای شروع است.
کتاب های انگلیسی انتشارات penguin میتواند نقطه مناسبی برای شروع
باشد.
بدون برنامه، حتی با انگیزهترین افراد هم بعد از چند هفته جا میزنند. برای یادگیری خودخوان زبان انگلیسی، شما هم به برنامه روزانه و هفتگی نیاز دارید. داشتن یک برنامه منظم در مسیر خودآموزی زبان انگلیسی نه تنها به یادگیری شما ساختار میدهد، بلکه به شما میگوید در چه زمان به چه سطحی خواهید رسید و چه انتظارات منطقی از روند یادگیری خودخوانتان میتوانید داشته باشید
برخی نکات کلیدی برای برنامه ریزی مؤثر:
- زمان مشخص: روزانه حداقل ۳۰ دقیقه و هفتهای ۵ روز را به یادگیری اختصاص دهید.
- ترکیب مهارتها: یک روز روی reading و vocabulary و روز دیگر روی listening و speaking کار کنید.
- تکرار و مرور: حتماً در برنامه خودآموز زبان انگلیسی خود، زمان جداگانهای برای مرور مطالب قبلی در نظر
بگیرید. مرور مطالب مهم ترین
اصل در یادگیری یک زبان جدید است.
- انعطافپذیری: اگر یک روز نتوانستید درس بخوانید، خودتان را سرزنش نکنید، فقط روز بعد به روال عادی برگردید.
گاهی فقط با یک روز خارج شدن از برنامه، کنترل امور از دست ما خارج میشود. اما این اتفاقا به شدت برای یادگیری
خودخوان خطرناک است چون میتواند وقفه ای طولانی در یادگیری شما ایجاد کند.
اگر تا به حال قصد شروع یادگیری زبان انگلیسی را به صورت خودخوان داشتهاید، حتما یکی از سوالهای اصلیتان ابن بوده است که «کدام منابع خودآموز زبان انگلیسی مناسب هستند؟». پاسخ دادن به این سوال کار آسانی نیست! امروزه برای خودآموزی زبان انگلیسی آنقدر منبع وجود دارد که زبانآموز گیج میشود و نمیتواند منبع درست را به راحتی پیدا کند. بیایید منابع را بر اساس مهارتهای اصلی دستهبندی کنیم:
ابزارهای بسیار متونع و متعددی برای یادگیری لغات به صورت خودخوان وجود دارد. نهایتا این شما هستید که باید
ببینید کدام پلتفرم بهترین بازدهی را برای شما دارد و با کدام ارتباط بهتری برقرار میکنید. در ادامه تعدادی از
منابع یادگیری خودآموز لغت را معرفی میکنیم.
- اپلیکیشن Memrise: با استفاده از فلش کارت و ویدیوهای کوتاه، لغات را
در ذهن شما تثبیت میکند.
- برنامه Anki: یک سیستم هوشمند تکرار فضا (SRS) که برای مرور لغات
عالی است. سازوکار این برنامه
شبیه به جعبه
لایتنر است که یکی از قدیمی ترین ابزارها یادگیری لغات به طور خودآموز میباشد. شما میتوانید کلمه جدیدی که یاد
گرفته اید را به همراه معنی و مثال هایی که خودتان میخواهید در قالب یک فلش کارت به یک دسته(deck) اضافه کنید.
نرم افزار Anki کلمات شما را به طور روزانه به شما نشان میدهد و به نسبت اینکه چقدر یک لغت را به یاد دارید، به
خودتان نمره میدهید. هر چه امتیازی که به خودتان میدهید بهتر باشد، یعنی آن کلمه را به خوبی یاد گرفته اید و نرم
افزار Anki آن را کمتر برای شما مرور میکند. همینطور برعکس اگر امتیاز یک لغت پایین باشد، آن را بیشتر تکرار
میکند تا در ذهنتان ثبت شود.
- سایت Vocabulary.com: هم دیکشنری است، هم بازی آموزشی برای یادگیری لغات جدید.
- پادکستها: از «۶ Minute English» بیبیسی برای مبتدیها تا «The Daily» نیویورک تایمز برای پیشرفتهها. اهمیت گوش دادن به پادکست را در یادگیری زبان نمیتوان نادیده گرفت. قطعا گوش دادن مداوم به پادکست های انگلیسی مسیر خودآموزی زبان را برای شما هموارتر میکند.
- یوتیوب: کانالهایی مثل BBC Learning English، VOA Learning English و English Addict with Mr. Steve.. تماشا
کردن ویدیوهایی که در آنها مکالمات انگلیسی دیده میشود، شما را هر چه بیشتر در معرض زبان انگلیسی قرار داده و
ناخودآگاه شما را علاوه بر خودآگاهتان آموزش میدهد.
- فیلم و سریال: با تکنیک تماشای سهباره (زیرنویس فارسی، انگلیسی و بدون زیرنویس). هر چند برای خودآموزی زبان
انگلیسی، بهتر است ترتیب تماشا کردن یک فیلم یا یک قسمت به این صورت باشد: ابتدا بدون هیچگونه زیرنویسی. سپس با
زیرنویس انگلیسی و در مرحله آخر با زیرنویس فارسی. البته این ترتیب ممکن است از نظر ذهنی زبانآموز را خسته کند
چرا که بار اول و دوم بخش های زیادی را متوجه نمیشود و حتی داستان فیلم را نمیفهمد. اما یادگیری زبان مخصوصا به
طور خودآموز نیاز به صبر و حوصله دارد. این روش باعث میشود ذهن شما تمام اطلاعاتی که ازقبل یاد گرفته اید را در
جستجوی معنای کلماتی که میشنود مرور کند. همین امر باعث یادگیری بیشتر و تثبیت اطلاعات میشود.
- اپلیکیشن Elsa Speak: تلفظ شما را تصحیح میکند. هر چند استفاده از این اپلیکیشن خودآموز اسپیکینگ برای
ایرانیان با چالش هایی از جمله تحریم های بین المللی و فیلترینگ همراه است.
- سایت iTalki: برای پیدا کردن پارتنر زبانی (حتی رایگان). متاسفانه استفاده از این پلتفرم فوقالعاده برای
خودآموزی زبان انگلیسی نیز در ایران بسیار دشوار است.
- تکنیک Shadowing: تکنیک شدویینگ یکی از پرکاربردترین و محبوبترین تکنیکها برای تقویت مهارت مکالمه و صحبت
کردن به زبان انگلیسی است. دستورالعمل تکنیک شدویینگ بسیار ساده است: پادکست یا فیلم را پخش کنید و همزمان با
گوینده تکرار کنید. این تکنیک از ساده ترین روش ها
و البته موثرترین روش های خودآموزی زبان انگلیسی است. تکنیکی که نه هزینه ای دارد و نه سختی یا چالشی. در هر
زمان و با هر امکاناتی میتوانید این تمرین را انجام دهید. شدویینگ همانطور که از نامش پیداست، به معنی دنبال
کردن یک فایل صوتی یا فیلم به صورت سایه میباشد. به طور ساده، شما باید به یک صوت انگلیسی یا یک فیلم گوش دهید و
هر جمله را کمی بعد از گوینده تکرار کنید. در اصل تکنیک شدویینگ، استاپ کردن یا pause وجود ندارد. اما انجام این
تکنیک به این صورت ممکن است از ابتدا سخت باشد. میتوانید اوایل، پس از هر جمله، یا هر چند کلمه فیلم / صوت را
استاپ / pause کنید، دقیقا با همان لحن و تلفظ گوینده آن را تکرار کنید و سپس به ادامه فیلم / صوت بپردازید. این
تمرین باعث تقویت مهارت های لسنینگ، اسپیکینگ و لهجه و تلفظ شما به صورت خودخوان میشود.
- سایت Grammarly: برای نوشتن متن و چک کردن گرامر. نسخه رایگان این سایت تا حدودی به شما کمک میکند اما اکثر
خدمات مفید و موثر این سایت به صورت پرمیوم و پولی است.
- کتاب English Grammar in Use: معروفترین کتاب خودخوان گرامر در جهان. بله درسته. این کتاب برای خودآموزی
گرامر زبان انگلیسی به شدت معروف و محبوب است. اما در واقع نمیتوان از آن به عنوان یک کتاب اصلی استفاده کرد.
میتوانید آن را به صورت مکمل در کنار برنامه های کلی تر و اصلیتان داشته باشید و از تمارینش بهره ببرید.
- کانال یوتیوب EngVid: اساتید مختلف با لهجههای متفاوت، گرامر را ساده توضیح میدهند.
- وبسایت Breaking News English: اخبار روز را در سطوح مختلف
ارائه میدهد.
- کتابهای داستان سطحبندی شده: انتشاراتی مثل Oxford
Bookworms
و Penguin Readers.
- مشاهده سایتهای خبری: مثل BBC News یا CNN با
سطح خوانش
متوسط.
بزرگترین چالش در یادگیری خودخوان زبان انگلیسی، مهارت Speaking است. وقتی کسی نیست که اشتباهات ما را اصلاح کند، یادگیری و پیشرفت سخت میشود. همچنین وقتی میخواهید مهارت اسپیکینگ (صحبت کردن) خود را به انگلیسی تقویت کنید، به طور طبیعی انتظار دارید با فردی دیگر صحبت کرده و به این شکل مهارت مکالمه خود را ارتقا دهید. اما گاهی اوقات این امر امکانپذیر نیست. پس چگونه میتوان به تنهایی و به طور خودآموز مهارت اسپیکینگ خود را تقویت کرد؟
۱. با خودتان حرف بزنید: روزتان را برای خودتان به انگلیسی تعریف کنید. کارهای روزمره، برنامههای آینده و حتی
احساسات خود را توصیف کنید.
۲. جلوی آینه تمرین کنید: این کار علاوه بر تقویت fluency، به کاهش استرس هنگام صحبت با دیگران کمک میکند.
۳. صدای خود را ضبط کنید: یک موضوع انتخاب کنید، ۱ دقیقه درباره آن صحبت کنید و صدایتان را ضبط کنید. سپس گوش
دهید و اشکالات تلفظی یا گرامری را پیدا کنید.
۴. پارتنر زبانی پیدا کنید: اپلیکیشن HelloTalk یا Tandem شما را به افراد بومی که فارسی یاد میگیرند متصل
میکند. این یک موقعیت برد-برد است.
اینستاگرام، تلگرام و یوتیوب فقط برای سرگرمی نیستند. با یک استراتژی درست، میتوانید آنها را به ابزاری قدرتمند
برای یادگیری خودخوان زبان انگلیسی تبدیل کنید:
- تلگرام: عضو کانالهای آموزش زبان شوید که روزانه لغت یا نکته گرامری ارسال میکنند.
- اینستاگرام: پیجهای آموزش زبان با اینفوگرافیک جذاب را دنبال کنید. کامنت گذاشتن به انگلیسی را تمرین کنید.
- یوتیوب: فقط مصرفکننده نباشید. ویدیوهای آموزشی را با سرعت کمتر تماشا کنید و جملات را تکرار کنید.
بسیاری از زبانآموزان بعد از ماهها تلاش، نتیجه دلخواه را نمیگیرند. چرا؟ چون ناخودآگاه در دام اشتباهات رایج
خودآموزی زبان انگلیسی
میافتند:
۱. کمالگرایی منفی: منتظر هستند تا «کامل» شوند، بعد صحبت کنند. نتیجه؟ هیچوقت شروع نمیکنند.
۲. تعداد زیاد منابع: امروز کتاب X، فردا اپلیکیشن Y و پسفردا پادکست Z. این کار باعث سردرگمی ذهن میشود.
۳. ترجمه ذهنی: وقتی میخواهند صحبت کنند، اول در ذهن به فارسی فکر میکنند، بعد ترجمه میکنند. باید کمکم به
انگلیسی فکر کنید.
۴. تمرکز بیش از حد روی گرامر: گرامر مهم است، اما نباید مانع روان صحبت کردن شما شود. در مکالمه، fluency
اولویت دارد.
یادگیری خودخوان زبان انگلیسی یک ماراتن است، نه یک دوی سرعت. در این مسیر طولانی، قطعاً روزهایی میآیند که
بیحوصله میشوید یا حس میکنید پیشرفتی ندارید. چه باید کرد؟
- پیشرفت خود را ثبت کنید: از یک دفترچه یا اپلیکیشن مخصوص استفاده کنید. مثلاً "Today I learned 15 new words."
- به خودتان پاداش دهید: بعد از یک هفته مطالعه منظم، یک فیلم انگلیسی بدون زیرنویس ببینید.
- به یاد هدفتان باشید: یادداشت هدف اولیه را جلوی میز مطالعه بچسبانید.
- با جامعه زبانآموزان ارتباط بگیرید: در انجمنهای آنلاین مثل Reddit یا گروههای تلگرامی عضو شوید.
دیگر بهانهای برای عدم شروع یادگیری زبان انگلیسی باقی نمانده است. با وجود این همه منابع رایگان و در دسترس،
یادگیری خودخوان زبان انگلیسی برای هر کسی در هر جای دنیا ممکن است. تنها محدودیت شما خودتان هستید! اگر
میخواهید زبان انگلیسی را یاد بگیرید باید از همین لحظه شروع کنید. همین حالا بجای جستجو درباره مدت زمان
یادگیری یا سطح مورد نیاز برای قبولی در آزمونهای انگلیسی، شروع به یادگیری کنید! با کمک گرفتن از مطالبی که
برای برنامهریزی و شروع داشتیم، یک برنامه مطالعاتی خودخوان برای خودتان تنظیم کنید و اولین بخش برنامه را همین
حالا انجام دهید.
تنها چیزی که نیاز دارید، اراده، برنامه و پشتکار است. از همین امشب، یک فیلم کوتاه انگلیسی ببینید، یک صفحه از
یک کتاب داستان انگلیسی بخوانید، یا فقط ۵ لغت جدید یاد بگیرید. مسیر هزار کیلومتری با اولین قدم شروع میشود.
زبان را به شیوه نوین بیاموزید!
انگلیش آپگرید.
بله، اما به شرط داشتن انگیزه قوی و انضباط شخصی. اگر جزو افرادی هستید که به سرعت خسته میشوید یا نیاز به فشار بیرونی دارید، ترکیب خودخوان با جلسات گاهبهگاه با معلم میتواند مؤثرتر باشد.
این موضوع به سطح شروع، زمان مطالعه روزانه و هدف شما بستگی دارد. به طور متوسط، با روزی ۱ ساعت مطالعه مستمر، میتوانید در ۶ تا ۸ ماه به سطح Intermediate برسید و مکالمات روزمره را به راحتی انجام دهید.
ابزارهایی مثل Grammarly برای نوشتار و اپلیکیشن Elsa Speak برای تلفظ عالی هستند. همچنین میتوانید صدای خود را ضبط کنید و با فایل اصلی مقایسه کنید. تصحیح اشتباهات توسط پارتنر زبانی هم بسیار مؤثر است.
خیر، رمانهای اصلی معمولاً برای سطح Upper-intermediate به بالا مناسب هستند. مبتدیان باید از کتابهای داستان سطحبندی شده (Graded Readers) شروع کنند که واژگان و ساختار گرامری سادهتری دارند.
هیچ محدودیت سنی وجود ندارد. کودکان، نوجوانان و بزرگسالان همگی میتوانند با روش خودخوان موفق شوند. فقط روش یادگیری و منابع باید متناسب با گروه سنی انتخاب شود.
